Gebelik sürecinde Fetüsün Gelişimi

Zamanında bir hamilelik, 40 hafta, 280 gün sürer ve bu ortalama 9 ay 10 gündür.  Hamileliğin ilk iki haftası, hamileliğin gerçekleşmesinden önceki dönemdir. Gebeliğin 1. haftası ise anne adayının en son adet gördüğü haftadır.

Gebelik haftası son adet tarihinin ilk gününden itibaren hesaplanır.  Bu hesaplamaya göre 1. hafta hamilelik, son cinsel ilişki tarihinden sonraki haftayı değil, son adet tarihinden itibaren başlayan haftayı ifade eder. Bebeğin doğacağı tarih, anne adayının son adet tarihinden 40 hafta sonrası şeklinde hesaplanır. Bu hesaplamada Naegele kuralı kullanılabilir. Formüle göre son adet tarihine 1 hafta ekleyip 3 ay çıkartılır. Çıkan tarihe 1 yıl eklendiğinde kabaca tahmini doğum tarihi hesaplanabilir. 

 

1. AY GEBELİK

Hamileliğin 1 ve 2. Haftasında kadın vücudu kendisini gebeliğe hazırlar, embriyonun rahime yerleşebilmesi için rahim iç tabakası kalınlaşır, kan damarlarından zengin hale gelir. 1 ve 2.haftalarda yumurtalıktan 1 adet yumurta seçilir ve büyür. Boyutu 20-22mm e ulaştığında 2. Hafta sonunda yumurtlama gerçekleşir ve yumurta batın boşluğuna atılır. Fallop tüpü ucundaki saçaksı yapılar batın içerisine atılan yumurtayı yakalayıp fallop tüpü içerisine sokar. Cinsel ilişki gerçekleştiğinde sperm; rahim ağzı ve rahim içerisinden geçerek fallop tüpüne ulaşır ve döllenme gerçekleşir. Daha sonra birleşmiş yumurta ve sperm yerleşmek için rahim içerisine doğru yolculuğa başlar. Bu süreçte bakacağınız gebelik hormonu (B-Hcg) gebelik oluşsa bile negatif çıkacaktır.

3. haftada spermle birleşen yumurta bölünerek rahim iç tabakasına doğru yer değiştirmeye başlar. Döllenmenin 6-7. gününde blastokist adı verilen hücre topluluğu rahim içerisine iyice gömülür ve gebelik hormonu adı verilen B-hcg hormonunu üretmeye başlar. Bu zamanda kanda bakılan B-hcg hormonu pozitif çıkabilir ancak B-hcg hormonuna bakmak için önerilen ideal zaman adet gecikmesinden 1 hafta sonrasıdır. 3. haftada fetal kan damarları ortaya çıkar

4. haftada embriyo hızla bölünmeye devam eder. Gebelik kesesi görünmeyebilir. B-hcg hormonu 1500-2000mIU/ml ulaştığında vaginal ultrason ile 5000-6000mIU/ml değere ulaştığında ise karından yapılan ultrasonda gebelik kesesinin görünmesi gerekir. Kardiyovasküler sistem şekillenir. Böylece gerçek bir dolaşım sistemi oluşur. 

 

2. AY GEBELİK

5. ve 6. haftalarda gebelik kesesi görülür. 5. hafta sonunda koryonik kese yaklaşık 1cm çapındadır, embriyo 3mm uzunluğundadır ve sonografik olarak ölçülebilir, kol ve bacak tomurcukları gelişmiştir.  6. hafta sonlarına doğru embriyoda kalp atışları görülebilir. 6. Haftanın sonunda embriyo yaklaşık 9mm uzunluğundadır ve nöral tüp kapanır. 

Yorgun ve bitkin hissetme

Mide bulantısı, şişkinlik,kabızlık

Göğüslerde ve meme başlarında hassasiyet

Sık sık idrara çıkma

Karın ve kasık ağrıları

Ağızda metalik tat

Aşırı tükürük salgısı

Koku almada yüksek hassasiyet

Bazı yiyeceklerin tadından ve kokusundan tiksinme

Duygusal ruh halindeki değişimler gibi şikayetlerde artma hissedilebilir. 

Hamileliğin 7. haftasında bebeğin kalp atışları mutlaka net bir şekilde görülmelidir. Bebeğin boyutu kabaca üzüm tanesi boyutundadır. Bebeğiniz ortalama 12 mm uzunluğundadır. Kafası, vücudundan daha hızlı gelişir, çünkü aslında beyni hızla gelişir. Sindirim ve solunum aktiviteleri ortaya çıkmaya başlar. Ciğerinin olduğu yerde küçük solunum yolları oluşur. Bebeğinizin bu hafta oluşan böbrekleri kalıcı ve vücuttaki atığı yönetir. Bebeğiniz yaklaşık bir hafta sonra idrar üretmeye başlar. Bebeğiniz içinizde olgunlaştıkça, bu idrarın çoğu amniyotik sıvıya boşaltılacak. Sonra tekrar bebeğiniz tarafından tüketilip, aynı döngü tekrarlanır. 8. hafta sonunda baş-popo uzunluğu yaklaşık 22mm'dir. El ve ayak parmakları belirginleşir ve kollar dirseklerden bükülür. Üst dudak tamamlanmıştır ve dış kulaklar başın her iki tarafında çıkıntılar oluşturur. 

Fiziksel olarak kollar, bacaklar, parmaklar şekilleniyor ve artık bir bebek gibi görünür. Elleri ve ayakları küçücük paletlere benzer.

Rahminiz geçen 5 haftaya göre iki kat daha büyüktür. Sabah bulantıları yüzünden yemek yemek keyifsiz bir hal almış olabilir.

Yükselmiş olan kan hacminiz ve böbreklerinizde süzülen ekstra sıvı sebebiyle normalden daha çok tuvalet ihtiyacı hissediyor olabilirsiniz. Bunun bir diğer nedeni de rahminizin büyümesiyle oluşan basınçtır.

İlk üç aylık dönemde mide bulantısı yaşayan kadınlar 16. haftaya geldiğinde rahatlar. Fakat aynı şey tuvalet ihtiyacı için söylenemez. Bu, hamilelik boyunca artarak sürecek bir ihtiyaç olacaktır.

Bu haftada kasık ağrıları sık görülür, genellikle nedeni rahim büyümesinden dolayı rahimi yerinde tutan bağlarda gerilmedir. 

 

3. AY GEBELİK

Rahim genellikle simfizis pubis kemiğinin üzerinde palpe edilir. Fetal büyüme hızlanır. Fetal baş-popo uzunluğu 5 ila 6 cm dir. Çoğu kemikte kemikleşme merkezleri ortaya çıkmıştır ve el ve ayak parmakları belirginleşmiştir. Cilt ve tırnaklar gelişir, saçın dağınık temelleri ortaya çıkar. Dış genitaller erkek veya kadın cinsiyetin belirtilerini göstermeye başlar. Fetüs kendiliğinden hareketler yapmaya başlar. 

Hamileliğin 3. ayında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• Gebeliğin 11-14. haftalarında ikili tarama testi ve bebeğin anatomik muayenesi için bebeğin ilk anomali taraması kesinlikle atlanmamalıdır.
• Anne adayı, kişiye özel bir beslenme planı oluşturmalı ve uygulamalıdır.  Günlük alınması gereken enerjinin %12-15’i protein, %55-60’ı karbonhidrat ve %25-30’u yağlardan oluşmalıdır. 
• Bu dönemde mide yanması ve sindirim güçlüğü çekmemek için doktordan bulantı önleyici bir ilaç önerisi alınabilir.
• Gebeliğin ilk 3 ayında bebeğin tüm organlarının gelişimi sebebiyle bu süreçte kullanılan tüm ilaçlar doktorun kontrolünde alınmalıdır.  Doktor bilgisi dışında ilaç kullanımından kaçınılmalıdır.
• Mide bulantısı ve kusmaya karşı yiyeceklerin yavaş ve çok çiğnenerek yutulması önemlidir. Baharatlı ve acı yiyeceklerden uzak durulmalıdır. 
• Sıkı kıyafetler giymemek gerekir. Bu aylarda göğüslerinde hassasiyet oluşur. Bu nedenle göğüsleri destekleyecek uygun bir sutyen kullanılmalıdır. 

 

4. AY GEBELİK

Fetal gelişim bu dönemde yavaşlar. Baş-popo uzunluğu 12 cm'dir ve fetüs ağırlığı yaklaşık 150gr'dır. Göz kırpma, kaş çatma, parmak emme gibi hareketler başlar. Erkek fetüste 20. haftada testisler inmeye başlar. Ayrıca bebeğin başı ve vücudu da gebeliğin 4. ayında eşit boyutlara sahiptir.

Ayak tırnaklarının bile gelişmeye başladığı 4 aylık bebek, anne karında kollarını ve bacaklarını kullanır, aktif bir şekilde hareket eder. Ancak bu hareketleri fark etmeniz zor olduğundan “Bebeğim ilk tekmesini attı!” demek için henüz erken. Kalbinin gelişimi süren bebekler, bu dönemde ciğerlerindeki amniyotik sıvıyı atmakla daha çok meşguldürler ve tat atma duyularını geliştirmek için çabalarlar.

Hamileliğin 4. ayında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• İştahın artmaya başlamasını dikkate alarak sağlıklı beslenip kilo kontrolüne özen gösterilmelidir.  
• Meyve, kan şekerini çok hızlı düşürür ve yükseltir. Meyve yenirken mutlaka yanında protein grubundan bir besin tüketilmelidir.
• Bu dönemde kansızlığın gelişimini önlemek için demir desteğine başlanabilir.
• Ani ve sarsıcı hareketlerden kaçınılmalıdır. Hipertansiyon ve baş dönmesi riskine karşı yavaş hareket etme alışkanlığı kazanmak gerekir.
• Bu aylardan itibaren yapılan egzersizler, kasların güçlenmesi ve doğumu kolaylaştırması nedeniyle önemlidir. Doktor tavsiyesiyle hamile yogası ve egzersizlerine başlanabilir.
• Hamilelik döneminde yüksek topuklu ayakkabı giyilmemelidir.

 

5. AY GEBELİK

Fetüs 300gr'dan fazladır ve ağırığı doğrusal olarak önemli ölçüde artar. Bu haftadan itibaren fetus yaklaşık her dakika hareket eder ve günün %10-30'unda aktiftir. Önceki aylarda başladığı parmak emme işlemine yutkunmayı da ekleyen bebekte kahverengi yağ dokusu oluşur hamileliğin 5. ayında “verniks caseosa” olarak adlandırılan bir tabakayla derisini koruma altına alır. 5 aylık bebek gelişiminde tüyler devreye girmeye başlar. 5 aylık bebeklerin cildinden “lanugo” adı verilen tüyler çıkar. Bu tüyler ilerleyen dönemlerde dökülecekler.

Saçları ve kaşları da belirginleşen bebeklerin beyni hızla gelişirken ter bezleri de oluşmaya başlıyor. Ayrıca 5 aylık gebelikte bebeğin bağırsaklarında mekonyum adı verilen, siyah ve yapışkan bir madde oluşur. Bu madde, bebeğin doğumunun ardından ilk dışkıyla birlikte atılır. Ayrıca “Bebeğin cinsiyeti ne zaman belli olur?” sorusunun cevabı da gebeliğin 4. ayının sonu ile 5. ayının ortasını kapsayan dönemde cevabını bulur.

Hamileliğin 5. ayında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• Hamilelik sırasında bacaklardaki kan dolaşımını bozacağı için sürekli oturarak ya da sürekli ayakta durarak iş yapılmamalıdır.
• Anne adayı kendini aşırı yoracak hareketlerden kaçınmalıdır.
• Kalabalık ve hasta kişilerin bulunduğu ortamlardan uzak durulmalıdır.
• Tuz, yağ ve şekerli besinler fazla tüketilmemelidir.
• Kabızlığı ve idrar yollarının iltihaplanmasını önlemek için günde en az 2 litre su içilmelidir.
• Gebelikte artan sıvı ihtiyacını karşılamak için süt, ayran, kefir gibi prebiyotik kaynaklar tüketilmelidir.

 

6. AY GEBELİK

Gebelik hesaplamada 6. ay, bebeğin hareketlerinin kolaylıkla hissedildiği dönem olarak kabul edilir. Fetus yaklaşık 700 gr civarındadır. Deri karakteristik olarak kırışmakta ve yağ depolanması başlamaktadır. Kafa hala nispeten büyüktür, kaş ve kirpikler fark edilir hale gelmiştir.  Yani yumruk ve tekmeler atan bebeğiniz size kendini beklenmedik anlarda hatırlatacaktır. 

6 aylık gebelikte pankreas hızla gelişeceği için bebeğinizin hormonları da hızla aşama kaydeder. Önceki ay kalınlaşan kordon, gebeliğin 6. ayında bir iletişim aracı olarak da kullanılır. Bu dönemde dış seslere daha fazla duyarlıdır.

Hamileliğin 6. ayında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• İlk trimester ayrıntılı ultrasonografisinin ardından gebeliğin 18-23. haftaları arasında ayrıntılı ikinci bir ultrasonografik inceleme daha yapılır. Bebeğin detaylı anatomik muayenesi için bu inceleme mutlaka yaptırılmalıdır.
• Gebeliğin 24-28. haftaları arasında yapılması önerilen şeker yüklemesi testi için doktorla görüşülmelidir. 
• Anne adayı oturduğu yerden kalkarken destek almalı, merdiven inip çıkarken yavaş hareket etmeye özen göstermelidir. 
• Gün içinde anne adayının kendi ve bebeğinin sağlığı açısından istirahat edebileceği mutlaka birkaç saatlik zaman dilimi olmalıdır. Her fırsatta ayakları yukarı kaldırarak dinlenmek faydalı olur.
• Bu aylarda karnın büyümesi ve bel çevresinin genişlemesi nedeniyle bel ve bacakları sıkan giysilerden kaçınılmalı, rahat giysi ve ayakkabılar giymelidir.
• İkinci trimester döneminin son ayına girmiş olan anne adayının sağlıklı ve dengeli beslenmesine önem göstermesi gerekir. Hızlı ve fazla kilo alımına dikkat edip iki kişilik yememeye özen gösterilmelidir.

 

7. AY GEBELİK

Baş-popo uzunluğu yaklaık 25cm'dir ve fetüsün ağırlığı yaklaşık 1100gr'dır. İnce deri kırmızı ve verniks kazeoza ile kaplıdır.  gebeliğin 7. ayında nefes alışveriş hareketlerini sıklaştırır. Uyuma, hareket etme hatta hıçkırma gibi aktiviteler edinen bebek, 7 aylık gebelik döneminin sonunda neredeyse bütün hareketlerinin hissedilmesini sağlar.

Cildi yumuşayan ve kilo alan bebeğinizin görme duyusu da bu dönemde oldukça güçlenir.

Hamileliğin 7. ayında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• Gebeliğin 28-32 haftaları arasında bebeğin normal büyümesinin gözlenmesi için ultrason muayenesi yapılmasında fayda vardır.
• Sıklaşan doktor kontrolleri aksatılmamalıdır. 
• Bu ayda yalancı kasılmalar (Braxton Hicks Kasılmaları) hissedebilir.
•  Anne adayı gün içinde sık sık dinlenmeli, değişen vücut formları ve ağırlıkları sebebi ile hareketlerini kontrol altında tutmalı, çok dikkatli ve titiz davranmalıdır.
• Mümkünse yürüyüş ve hamilelik egzersizlere devam edilmelidir.
• Kilo alımı hamileliğin son 3 ayında kilo takibi için haftada bir kez tartılmak unutulmamalıdır.
• Lif, vitamin ve mineral deposu olan sebzelere günlük beslenmede mutlaka yer verilmelidir. Sebze ve meyvelerin mevsimine uygun seçilmesine özen gösterilmelidir. 

 

8. AY GEBELİK

Baş-popo uzunluğu 28cm ve kilosu 1800gr'dır. Deri altı yağ birikimi nedeni ile vücut daha yuvarlak hale gelir.Bebeğin gerçek saçlarının oluşmaya başladığı gebeliğin 7. ayında kemikler henüz tam sertliğe ulaşmış değil. Bebekler gelişimlerini neredeyse tamamlamış oluyor. Yalnızca sinir sistemi ve akciğerler gelişimi tamamlamamış durumda.

5 aylık bebek gelişiminde oluşan ve “lanugo” adı verilen tüyler, bu dönemde yok olmaya başlar. Ayrıca bebek tekme atmaya ve kilo almaya devam eder Genellikle bu dönemde baş aşağı pozisyonda olan bebeklerin ilk bağırsak hareketleri de gerçekleşir.

Hamileliğin 8. ayında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• 8. ayda erken doğum belirtileri artabilir. Eğer kasık ağrılarının yanında erken doğum belirtileri de varsa mutlaka doktora haber verilmelidir.
• Gebelikte alınan kilonun kişiden kişiye göre değişmekle birlikte ortalamada 12 kilogramı geçmemesi önerilir. Kilo artışı fazla ise anne adayının doktoruyla birlikte beslenmesini düzenlemesi ve karbonhidratları azaltması gerekebilir.
• Erken doğum riskine karşı bebek ve doğum için gerekli olan temel malzemelerin alımı tamamlanmalıdır. 
• Büyüyen karın nedeniyle oldukça yavaş ve dikkatli hareket edilmelidir. 
• Gece uykusunun bozulmaması için yatmadan hemen önce yemek yenmemeli, tuvalete sık gitmemek için uykuya yakın saatlerde sıvı alımı azaltılmalı daha çok gündüz saatlerinde alınmalıdır.

 

9. AY GEBELİK

Akciğerlerindeki gelişim tamamlanan bebekler, gebeliğin 9. ayında doğuma tamamen hazırdırlar. Ortalama baş-popo uzunluğu 36cm ve kilo 3500gr'dır. Doğduğu andan itibaren vücut ısısını korumasına yardımcı olacak yağ tabakası gelişimini tamamlarken kilo alımı ve irileşme de maksimum seviyeye ulaşır. Kısacası 9 aylık gebelik dönemiyle birlikte bebeğinizin sesini ilk kez duymaya ve minik elleriyle parmaklarınızı sıkmasına çok az kaldı.

Hamileliğin 9. ayında dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

• Bebeğin doğum öncesi son değerlendirmesi için ultrason muayenesi yaptırılmalıdır. Bu ay her hafta doktor kontrolüne gitmek gerekebilir.
• Anne adayının ve bebeğin ihtiyaçlarını karşılayacak olan doğum çantası artık hazır olmalıdır. Hastanedeki doğum odasının süslenmesi ve doğum organizasyonu ile ilgili arkadaş ve aileden destek alınmalıdır.
• Doğuma günler kalması nedeniyle doğum yapılacak olan hastaneden uzak yerlere gidilmemelidir.
• Anne adayı bu süreçte dinlenmeli, kaygı ve stres yapmadan sakin bir şekilde doğumu beklemelidir. 
• Yorucu fiziksel etkinlikler kesinlikle yapılmamalı, kısa yürüyüşlere ve yormayan egzersizlere devam edilmelidir. 
• Anne adayı kendini mutlu ve keyifli hissedeceği aile bireyleri ve dostlarıyla görüşerek, doğuma psikolojik olarak daha iyi hazırlanabilir. 
• Ağrıyan eklem ve kasları rahatlatmak için her gün ılık banyo yapılabilir. 
• Az ya da çok herhangi bir kanama, su gelmesi, sık ritmik sancı olursa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.